Dear Elders: หนังสือน่าสนใจกับเรื่องของคำว่า “สูงวัย”

1. Young-old: urban utopias of an aging society, Deane Simpson, 2015
วัยชรา คำที่เราได้ยินจนชินหูเมื่อนึกถึงผู้มีอายุ 60 ปีขึ้นไป แต่วัยชราน้อย (Young-old) คือกลุ่มคนสูงวัยที่ยังมีพละกำลังและประสบการณ์เต็มเปี่ยม หนังสือเล่มนี้เจาะลึกข้อมูลเชิงสถาปัตยกรรมเมืองที่ศึกษาสังคม วัฒนธรรม การเมือง และเศรษฐกิจอันเกี่ยวเนื่องกับคนเหล่านี้ โดยสำรวจย้อนไปตั้งแต่ช่วงทศวรรษ 1950 ที่ซันซิตี้ รัฐแอริโซนา สหรัฐอเมริกา ชุมชนเกษียณอายุที่มีพร้อมสิ่งอำนวยความสะดวก ทั้งส่วนเล่นกีฬา สันทนาการ และช๊อปปิ้งมอลล์ จนนำไปสู่การเกิดเซ็กเมนต์ใหม่ๆ ของอสังหาริมทรัพย์เพื่อคนชราน้อย การเกิดพื้นที่เช่นนี้กลายเป็นปรากฏการณ์ที่น่าจับตา อาทิ เดอะวิลเลจที่รัฐฟลอริดา, ชุมชนเมืองที่คอสตาเดลโซ สเปน และ เฮาส์ เทน บอช ในจังหวัดนางาซากิบนเกาะคิวชู ความเก๋ไก๋ของเล่มนี้คือสีสันและภาพประกอบที่ฉายภาพการเกิดกลุ่มสถาปัตยกรรมเมืองที่เกิดอย่างไม่เป็นทางการตามลักษณะของการใช้ชีวิตของคนในพื้นที่ ภาพข่าวหนังสือพิมพ์ ภาพกิจกรรม ไทม์ไลน์การพัฒนาเมือง และอินโฟกราฟิกที่แสดงความสัมพันธ์ของจำนวนประชากรกับกิจกรรมและงานสถาปัตย์ที่เกิดขึ้น ทำให้อ่านเข้าใจง่ายกลายเป็นเสน่ห์ที่ต้องเปิดดูแทบทุกหน้า

2. Forever: On the Art of Longevity (Abstrakt), W.I.R.E., 2015
ปัจจุบันโลกกำลังเผชิญกับสังคมผู้สูงอายุโดยสมบูรณ์ (Aged Society) หากมองไปยังอนาคต เราอาจเข้าสู่สังคมไร้อายุ (Ageless Society) แล้วก็เป็นได้ ยุคที่เทคโนโลยีทางการแพทย์ล้ำสมัย การใช้ชีวิตและความเป็นอยู่ที่ดี W.I.R.E. คลังสมองออนไลน์ที่รวมข้อมูลวิจัยและความรู้เฉพาะด้านทางธุรกิจ สังคม และวิทยาศาสตร์การดำรงชีวิต หันมาสนใจประเด็นนี้และจัดทำหนังสือดีไซน์สวยลำดับที่ 14 ของชุด ABSTRAKT ในธีมที่ว่าด้วยความเป็นนิรันดร์ โดยสัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญด้านต่างๆ อาทิ นักปรัชญาชาวสวิสต์ บาบาร่า ไบรสซ์ ที่ตั้งคำถามชวนคิด อะไรคือสิ่งที่ทำให้อยากมีชีวิตต่อไปในขณะที่มนุษย์มีแนวโน้มที่จะอยู่บนโลกได้ยาวนาน ในเล่มยังมีโควตเจ๋งๆ ที่นำเสนอคู่ขัดแย้งที่เราสามารถนำมาใช้เป็นกลยุทธ์ในการเอาตัวรอดได้ยั่งยืน อาทิ ความคล่องแคล่วว่องไว (Agility) กับวิสัยทัศน์ (Vision) เมื่อการมีเป้าหมายและมองไปข้างหน้าช่วยสร้างจุดยืนในการทำสิ่งต่างๆ ได้อย่างมั่นคง แต่การปรับตัวได้รวดเร็ว ทันต่อเหตุการณ์ ก็เป็นสิ่งที่ขาดไม่ได้และต้องดำเนินไปด้วยกันแบบคู่ขนาน จุดมุ่งหมายที่เคยวางไว้ในอดีตไม่ได้หมายความว่าจะดีตลอดไป นี่เป็นเพียงตัวอย่างสำหรับแนวทางที่ทำให้เราก้าวเดินได้มั่นคงอย่างไม่หยุดยั้งบนโลกที่ให้เราอยู่ได้นานเท่าที่จะเป็นไปได้

3. นิตยสารคิด ฉบับเดือนเมษายน 2557 “Rise of the Aging Empire”
ชวนอ่านย้อนหลังนิตยสารคิดฉบับนี้ เพราะมีเรื่องราวที่ช่วยให้ทุกวัยเข้าใจเรื่องราวความชรา พบเรื่องจากปกในมองหาโอกาสทางธุรกิจที่เปิดประสบการณ์นักช๊อปสูงวัยด้วยการเอาใส่ใจการให้บริการ อย่างเช่นรถเข็นน้ำหนักเบาและป้ายสินค้าที่มองเห็นชัดเจนในซุปเปอร์มาเก็ต เช่นเดียวกับการแต่งตัวแบบใหม่ของเขาเหล่านั้นกับคอลเลกชั่นแว่นตาของ คาเรน วอร์กเกอร์ ดีไซเนอร์ที่ผสานสตรีทแฟชั่นและสปีริตหนุ่มสาวเข้าไปในการออกแบบ พร้อมแนะนำแก็ดเจ็ตมือถือเพื่อผู้สูงวัย หุ่นยนต์เสมือนเพื่อนหรือสัตว์เลี้ยง และไม้เท้าอัจฉริยะ ยังมีเรื่องของเมืองโทยามะ เมืองแห่งอนาคตที่เอื้อให้ผู้สูงอายุอยู่ง่าย เดินทางง่าย เป็นมิตรกับการใช้ชีวิตหลังเกษียณ และเรื่องที่พลาดไม่ได้คือบทสัมภาษณ์ พญ.อรพินท์ ภูมิสุวรรณ เกี่ยวกับเวชศาสตร์ชะลอวัย ศาสตร์แห่งอนาคตที่พัฒนาสุขภาพและคุณภาพชีวิต เรียกได้ว่าสมบูรณ์จากภายในสู่ภายนอก

4. ชาญชรา: ก้าวสู่สังคมสูงวัยด้วยความรู้และปัญญา, วรเวศม์ สุวรรณระดา, สกว. และ way of book, 2559
เศรษฐกิจมหภาค ความมั่นคงทางการเงิน และสถาบันครอบครัวไทยกำลังเข้าสู่สถานการณ์ที่น่าเป็นห่วง แม้รัฐบาลให้ความสำคัญกับคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุมากขึ้น งานวิจัยชิ้นนี้แสดงให้เราเห็นว่า การเข้าสู่สังคมสูงวัยถือเป็นปัญหาเชิงบริบทของทุกประเทศซึ่งล้วนได้รับผลกระทบทั้งสิ้น ทั้งระบบเศรษฐกิจ การจ้างงาน สถาบันครอบครัว-ชุมชน แม้กระทั่งการปกครองส่วนท้องถิ่น งานบริการ และธุรกิจอุตสาหกรรมที่ต้องคำนึงถึงความต้องการของผู้บริโภคและวิธีการใช้จ่าย แผนยุทธศาสตร์ของรัฐด้านต่างๆ และสิ่งที่เราต้องมองต่อไปข้างหน้าเพื่อรับมือกับสถานการณ์นี้มีอะไรบ้าง ซึ่งยังมีอีกหลายประเด็นน่าติดตามในหนังสือเล่มนี้

5. แนวคิดการออกแบบบริการสำหรับรถไฟไทย http://library.tcdc.or.th/record/view/b00036588
องค์ความรู้ออนไลน์ของโครงการพัฒนาแนวคิดด้าน Service Design สำหรับรถไฟไทย เป็นความร่วมมือระหว่าง TCDC องค์กรส่งเสริมการออกแบบแห่งเกาหลีใต้ และ สมาคมออกแบบบริการแห่งเกาหลี สำรวจและนำเสนอแนวทางการพัฒนาสถานีรถไฟหัวลำโพงที่จะนำไปสู่การปฏิบัติและปรับปรุงในอนาคต ความน่าสนใจของรายงานชุดนี้อยู่ในส่วนการลงพื้นที่เพราะกลุ่มผู้ใช้บริการมีผู้สูงอายุจำนวนมาก ทีมนักวิจัยจึงทำการศึกษาโดยลงรายละเอียดทั้งสัมภาษณ์ ทำโฟกัสกรุ๊ปเพื่อหาปัญหาและความต้องการที่แท้จริง มีการทำ Service Safari ให้ผู้สำรวจกลายเป็นผู้ใช้บริการ สวมใส่ชุดเพิ่มภาระการใช้ร่างกายขณะใช้บริการรถไฟเพื่อให้รับรู้ความรู้สึกของผู้สูงอายุ การวิจัยยังสำรวจไปถึงพนักงานและผู้บริหาร ผลที่ได้จึงเป็นแนวทางในการออกแบบบริการที่ในอนาคตเราอาจพบบริการจองและซื้อขายตั๋วรถไฟผ่านมือถือ ช๊อปปิ้งมอลล์ หน้าจอบอกเวลาการมาถึงที่ชัดเจนและตรงเวลา ห้องน้ำ ทางเดิน และจุดบริการเฉพาะที่เหมาะสำหรับเด็กและผู้สูงอายุ